PFAS - co to właściwie jest?
PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) to grupa ponad 6 tys. syntetycznych związków chemicznych, które określa się mianem "wiecznych chemikaliów", ponieważ rozkładają się niezwykle wolno i mogą pozostawać w środowisku przez wiele lat. Po przedostaniu się do gleby, wody czy powietrza nie ulegają naturalnej degradacji, co prowadzi do ich stopniowego gromadzenia się w ekosystemach. Dzięki swoim wyjątkowym właściwościom są odporne na wysokie temperatury, wodę, tłuszcz oraz zabrudzenia, dlatego można je znaleźć m.in. w niektórych powłokach nieprzywierających, opakowaniach do żywności czy tekstyliach.
Wiele związków PFAS wiąże się z potencjalnie szkodliwym wpływem na zdrowie. Z tego powodu ich obecność w środowisku oraz produktach codziennego użytku budzi coraz większe zainteresowanie naukowców i instytucji odpowiedzialnych za ochronę zdrowia publicznego. Problem PFAS dotyczy każdego z nas. Substancje te wykrywalna są nie tylko w środowisku naturalnym, ale również we krwi ludzi na cały, świecie. Ze względu na swoją trwałość mogą kumulować się w organizmie przez bardzo długi czas. To właśnie dlatego coraz więcej konsumentów zwraca uwagę nie tylko na skład żywności, ale również na materiały mające z nią bezpośredni kontakt podczas gotowania.
Gdzie możemy spotkać PFAS?
Choć PFAS najczęściej kojarzone są z powłokami nieprzywierającymi stosowanymi w naczyniach kuchennych, w rzeczywistości występują w wielu produktach codziennego użytku. Dzięki swojej odporności na wodę, tłuszcz i wysokie temperatury przez lata były wykorzystywane w różnych gałęziach przemysłu. Substancje z grupy PFAS można znaleźć między innymi w niektórych opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Dotyczy to między innymi pudełek po pizzy, opakowań typu fast food, papierów odpornych na tłuszcz czy torebek do popcornu przygotowywanego w kuchence mikrofalowej. Ich zadaniem było ograniczenie przenikania tłuszczu i wilgoci przez opakowanie. PFAS są również stosowane w produkcji odzieży wodoodpornej, impregnowanych tkanin, dywanów, pian gaśniczych, a także w wybranych kosmetykach. Tak szerokie zastosowanie sprawiło, że związki te są obecnie wykrywane nie tylko w produktach codziennego użytku, ale również w wodzie, glebie i żywności.
Dlaczego warto zwracać uwagę na to, w czym smażymy?
Świadomość konsumentów stale rośnie. Coraz częściej analizujemy skład produktów spożywczych i zwracamy uwagę na ich pochodzenie. Warto jednak pamiętać, że znaczenie ma nie tylko to, co jemy, ale również to, w czym przygotowujemy posiłki. Powłoki w patelniach i garnkach mają bezpośredni kontakt z żywnością każdego dnia, dlatego materiał, z którego są wykonane, nie pozostaje bez znaczenia. Podczas smażenia naczynia są poddawane działaniu wysokich temperatur. W zależności od zastosowanych materiałów i powłok mogą one różnić się trwałością, odpornością na uszkodzenia oraz sposobem użytkowania. Niektóre powłoki wymagają szczególnej ostrożności, aby uniknąć ich przegrzewania lub zarysowania. W ostatnich latach coraz częściej mówi się również o substancjach PFAS, które były wykorzystywane w części powłok nieprzywierających. Ze względu na ich dużą trwałość i zdolność do gromadzenia się w środowisku, temat ten wzbudza zainteresowanie zarówno naukowców, jak i konsumentów poszukujących bardziej świadomych rozwiązań do swojej kuchni. Zwracanie uwagi na to, w czym smażymy, nie oznacza rezygnacji z wygody. To przede wszystkim sposób na podejmowanie bardziej świadomych decyzji zakupowych i lepsze poznanie produktów, z których korzystamy każdego dnia. Im więcej wiemy o materiałach i technologiach stosowanych w naczyniach kuchennych, tym łatwiej wybrać rozwiązanie dopasowane do własnych potrzeb i oczekiwań.
PFAS a teflon - co warto wiedzieć?
Najczęściej PFAS kojarzone są z powłokami nieprzywierającymi stosowanymi w patelniach. Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli tej grupy jest PTFE (politetrafluoroetylen), powszechnie znany pod nazwą handlową Teflon. To właśnie dzięki niemu jajka, naleśniki czy ryby nie przywierają do powierzchni patelni, co znacząco zwiększa komfort codziennego gotowania. Warto jednak wiedzieć, że PTFE jest fluoropolimerem zaliczanym przez wiele definicji do szerokiej grupy substancji PFAS, a większość tradycyjnych patelni nieprzywierających wykorzystuje właśnie tego typu powłoki. Wiele osób spotkało się również z oznaczeniem „PFOA Free”. Oznacza ono, że podczas produkcji nie wykorzystano związku PFOA (kwasu perfluorooktanowego), który przez lata budził szczególne obawy zdrowotne i środowiskowe. Nie oznacza to jednak automatycznie, że produkt jest całkowicie wolny od PFAS. Istotną rolę odgrywa również stan techniczny powłoki. PTFE został zaprojektowany tak, aby był odporny na wysokie temperatury i zapewniał właściwości nieprzywierające. Jednak w wyniku intensywnego użytkowania, zarysowań spowodowanych przez metalowe akcesoria kuchenne lub stosowania agresywnych środków czyszczących powierzchnia może stopniowo ulegać uszkodzeniu. Porysowana powłoka traci swoje właściwości użytkowe, a sama patelnia staje się mniej skuteczna podczas smażenia.Szczególną ostrożność należy zachować podczas podgrzewania pustych naczyń, ponieważ bardzo wysokie temperatury mogą przyspieszać degradację niektórych powłok nieprzywierających. Z tego względu producenci zalecają używanie drewnianych, silikonowych lub nylonowych przyborów kuchennych oraz unikanie przegrzewania naczyń. Coraz większa świadomość konsumentów sprawia również, że wiele osób poszukuje alternatywnych rozwiązań, takich jak naczynia ze stali nierdzewnej, żeliwa lub nowoczesnych powłok ceramicznych niezawierających PFAS.
Rosnąca świadomość dotycząca PFAS sprawia, że coraz więcej osób poszukuje naczyń wyposażonych w alternatywne, bezpieczniejsze rozwiązania. Warto jednak pamiętać, że nie każda powłoka jest taka sama, a różnice między nimi mogą mieć znaczenie zarówno dla komfortu gotowania, jak i trwałości naczyń. W kolejnym artykule przyjrzymy się bliżej zdrowym powłokom stosowanym w nowoczesnych patelniach i garnkach oraz podpowiemy, na co zwracać uwagę podczas ich wyboru.
